HISTORIA POLSKI cz. 3

Obrona Jasnej Góry. 1655 rok.

Obrona klasztoru jasnogórskiego w Częstochowie późną jesienią (listopad – grudzień) 1655 r., podczas pamiętnego „Potopu”, zajęła i zajmuje w świadomości narodu polskiego miejsce wyjątkowe. Obrona Jasnej Góry stanowiła przełomowy moment w dziejach najazdu szwedzkiego na Polskę. Siły polskie były nieporównywalnie mniejsze w stosunku do żołnierzy szwedzkich. Liczyły one 170 żołnierzy, 20 szlachciców i 70 zakonników (Szwedów było 3 tysiące). We fragmencie manifestu wojska zaciężnego, wydanego 2 marca 1656 r. w Zambrowie, potępiono ostro agresorów szwedzkich za wiarołomstwo, łupiestwo i ucisk. Stwierdzono m.in., iż król szwedzki chciał zniszczyć „jedyną Polski pociechę, klasztor Najświętszej Panny Częstochowskiej, w którym chowany po całym chrześcijaństwie sławny obraz Bogu Rodzicy, ręką świętego Łukasza malowany (...) aby zgładzić cześć Świętej Panny Marii w kraju katolickim i lud polski tem łatwiej na luterską sektę swoją nawrócić”.

Triumf obrońców Jasnej Góry przypisano nie tyle sprawności załogi i wytrzymałości murów, co wstawiennictwu i opiece samej Matki Bożej osłaniającej wybrane przez siebie miejsce. Kraj wówczas poderwał się do walki i szala zwycięstwa przechyliła się na stronę polską. Wdzięczny król Jan Kazimierz 1 kwietnia 1656 r. w uroczystym ślubowaniu w katedrze lwowskiej oddał kraj pod władzę Matki Bożej, obierając Ją za Patronkę i Królową państwa. Od tego momentu rządy nad katolicką Polską sprawuje Najświętsza Dziewica Maryja, a Jasna Góra jest symbolem wolności narodowej i religijnej.

WYDARZENIA HISTORYCZNE

Rozejm andruszowski.

Pierwsze utracone ziemie Rzeczpospolitej. Rok 1667. 

Rosja dzięki korzystnemu dla niej splotowi okoliczności (powstanie Chmielnickiego, potop szwedzki, wojny domowe), przezwyciężyła prawie stuletnią dominację Rzeczypospolitej w 

dwustronnych stosunkach i przeszła do polityki ofensywnej, przygotowując tym grunt do późniejszej ekspansji dającej jej miano mocarstwa europejskiego.

Rozejm andruszowski
Pan Wołodyjowski.

Pan Wołodyjowski to jedna z najbardziej znanych polskich postaci literackich. Polski szlachcic, pułkownik i kawalerzysta w chorągwi hetmana Jana Sobieskiego. Wielkim patriota, wierny ojczyźnie, zawsze w gotowości by za nią walczyć. Ze względu na swój niski wzrost nazywany był ,,małym rycerzem”, ale to nie odbierało  

 mu wielkości. Niezrównany szermierz i dowódca. Bardzo pobożny. Chrześcijański rycerz ze słabością do płci pięknej. Zwano go ,,pierwszą szablą Rzeczpospolitej”.

Pan Wołodyjowski
Jan III Sobieski.

Król Polski. Europejski bohater.

Jan III Sobieski jest europejskim symbolem obrony chrześcijaństwa. Był także wielkim czcicielem Matki Najświętszej i modlił się do Niej o każde zwycięstwo. Na przełomie XVII i XVIII w. Europę wprost zalały druki opisujące jego zwycięstwo nad armią

turecką pod Wiedniem. Wśród licznych publikacji były utwory poetyckie, których autorzy czerpali natchnienie z tego doniosłego wydarzenia. Były to zarówno utwory powstałe w językach narodowych, jak i kompozycje łacińskie.

Jan III Sobieski
Bitwa pod Wiedniem (1683 rok).

Jan III Sobieski. "Przybyliśmy, zobaczyliśmy, Bóg zwyciężył!" 

Pod koninec XVII wieku nad Europą zawisło niebezpieczeństwo ze strony armii tureckiej. Na czele wrogich wojsk stał wódz Kara Mustafa. Turcy byli tak bardzo pewni siebie, że postanowili zdobyć Wiedeń, siedzibę cesarza Leopolda I. Cesarz, widząc nadciągające 

niebezpieczeństwo, wysłał prośbę o pomoc do swojego sojusznika, króla Polski. Jan III Sobieski nie czekał długo. Zebrał swoich rycerzy i ruszył pod Wiedeń.

Po zwycięstwie król Jan III Sobieski posłał do Rzymu jedną ze zdobycznych chorągwi osmańskich. W liście do papieża napisał krótko: "Przybyliśmy, zobaczyliśmy, Bóg zwyciężył!" (była to parafraza słynnych słów, którymi Juliusz Cezar obwieścił rzymskiemu senatowi swe zwycięstwo w bitwie pod Zelą: Veni, vidi, vici - Przybyłem, zobaczyłem, zwyciężyłem).

W dziejach Polski nie było zwycięstwa, które wywołało większe uznanie, wręcz aplauz w kraju i poza jego granicami. Jan III Sobieski nie tylko potwierdził opinię pogromcy Turków, lecz zyskał miano wielkiego wodza.

Bitwa pod Wiedniem
Stanisław August Poniatowski.

Ostatni król Polski. Protektorat rosyjski. Innowiercy. 

W I połowie XVIII w. Rzeczpospolita przeżywała okres poważnego kryzysu politycznego. Władza królewska była bardzo słaba, krajem rządzili magnaci, którzy uzależnili od siebie szlachtę. 

Oprócz olbrzymich posiadłości i wspaniałych pałaców magnaci mieli też własne oddziały wojskowe, a szlachta, stanowiąca ich klientelę głosowała zgodnie z ich wolą na sejmikach i na sejmach. Rzeczpospolita zmierzała ku upadkowi. Imperium Rosyjskie i Królestwo Prus wspólnie przeprowadziły w 1764 roku elekcję Stanisława Augusta Poniatowskiego na tron króla Polski. Rzeczywistą władzę w państwie sprawowali kolejni rosyjscy przedstawiciele dyplomatyczni, bez zgody których Stanisław August nie mógł podejmować żadnych ważnych decyzji politycznych. Narzucony przez Rosję kandydat do polskiego tronu, Stanisław Poniatowski, rozpoczął w 1764 zmiany ustrojowe, które zrywały z dotychczasowym systemem demokracji szlacheckiej. Szczególnie wiele kontrowersji wzbudził popierany przez protestanckie Prusy i prawosławną Rosję projekt przyznania praw politycznych innowiercom zamieszkującym Koronę Królestwa Polskiego i Wielkie Księstwo Litewskie.

Stanisław August Poniatowski
Teatr narodowy. 1765 rok.

Najstarszy istniejący do dziś teatr w Polsce, założony w 1765 roku w Warszawie przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Pierwszym teatrem repertuarowym na ziemiach polskich była białostocka Komedialnia (1748 rok). 

Powołanie narodowej sceny było jednym

z elementów projektowanej przez króla reformy edukacji, obyczaju i życia kulturalnego upadającej Rzeczypospolitej. Oblicze Teatru Narodowego ukształtował na przełomie XVIII/XIX wieku Wojciech Bogusławski – aktor, reżyser, tłumacz, pedagog, dyrektor teatrów. Uznaje się go za „ojca teatru polskiego”. W wizji Bogusławskiego teatr miał być orężem w walce o patriotyczne, obyczajowe i estetyczne wychowanie widzów. Był to model teatru obywatelskiego, politycznego i zaangażowanego w życie narodu.

Teatr narodowy
 Konfederacja barska. 1768 rok.

Pierwsze powstanie narodowe. „Wiary św. katolickiej rzymskiej własnem życiem i krwią obligowany każdy bronić”.

29 lutego 1768 roku w Barze na Podolu marszałek nadworny koronny Jerzy August Mniszech i biskup kamieniecki Adam Stanisław Krasiński wraz z szlachtą 

zainicjonowali antyrosyjską konfederację, dla obrony wiary katolickiej i niepodległości Rzeczypospolitej. Do konfederacji przyłączały się kolejno województwa prowincji małopolskiej a wkrótce objęła ona Wielkopolskę i Litwę. Do konfederacji barskiej zaczęły przystępować rzesze szlachty. Konfederaci byli bardzo gorliwymi katolikami, nosili ryngrafy z Matką Boską Częstochowską i Matką Boską Ostrobramską, które miały uchronić ich od kul. To m.in. dzięki Konfederatom barskim rozpowszechniła się tradycja noszenia przez żołnierzy ryngrafów. Konfederaci uderzyli na obecne w Rzeczypospolitej wojska rosyjskie. Niestety, konfederacja od początku nie dysponowała dobrze wyszkolonym wojskiem. Stanisław August wyraził zgodę, by wojska rosyjskie stłumiły ją wraz z wojskami Rzeczypospolitej wiernymi królowi. Po stłumieniu powstania Prusy otoczyły Polskę rzekomym "kordonem sanitarnym", twierdząc, jakoby Brandenburgia potrzebowała ochrony przed mogącą nadejść ze wschodnich ziem Rzeczypospolitej "zarazą". 

Symbolem Konfederacji barskiej stał się też ksiądz Marek Jandołowicz, który z krzyżem w ręku wystąpił przeciwko natarciu rosyjskiemu na Bar, podnosząc tym samym morale miasta. Był przywódcą duchowym Konfederacji barskiej i stał się natchnieniem dla twórców literatury romantycznej. Juliusz Słowacki napisał poemat „Ksiądz Marek”. Z poematu pochodzi tekst „Pieśni Konfederatów barskich”.

Konfederacja barska
Pierwszy rozbiór Polski. 1772 rok. 

Podział ziem Rzeczpospolitej między Prusy, Austrię i Rosję. 

Pod koniec XVIII wieku Rzeczpospolita nie była już w stanie samodzielnie odeprzeć żadnego konfliktu zbrojnego, stała obecność obcych wojsk na jej terenach sprawiła że była całkowicie bezbronna i nie mogła bronić 

swoich własnych interesów. Inicjatorem rozbioru Polski były Prusy ale o przeprowadzeniu rozbioru myślano już znacznie wcześniej. Już w czasie bezkrólewia po śmierci Augusta III Sasa w 1763 szef Kolegium Wojennego Imperium Rosyjskiego generał Zachar Czernyszew przedstawił Katarzynie II plan aneksji polskiego terytorium, wytyczony dokładnie po granicach przyszłego zaboru z 1772 roku. Prusy jako pierwsze pod pozorem rozciągnięcia kordonu sanitarnego, rozpoczęły inkorporację poszczególnych starostw Pomorza.

Ostateczna decyzja o rozbiorze Polski zapadła w Petersburgu w połowie 1771 roku, jednak ambasador rosyjski Kasper von Saldern miał polecone trzymanie Polaków w nieświadomości. Podpisanie traktatów, dotyczących I rozbioru Rzeczypospolitej przez Prusy, Austrię i Rosję nastąpiło w Petersburgu 5 sierpnia 1772.

Pierwszy rozbiór Polski
DOŁĄCZ DO NASZEJ LISTY POWIADOMIEŃ

© 2019 by Paweł Romanowski. Proudly created with Wix.com