HISTORIA POLSKI cz. 2

Zamek królewski na Wawelu.

Wzgórze wawelskie jest dla Krakowa tym, czym Akropol dla starożytnych Aten lub Wzgórze Kapitolińskie dla Rzymu. Górujące nad zakolem Wisły skaliste wzniesienie od wczesnego średniowiecza było siedzibą świeckiej i duchownej władzy. Mieszko I, pierwszy historyczny władca i twórca polskiej państwowości obrał Wawel na jedną ze swych siedzib. Zamek Królewski na Wawelu wraz ze wzgórzem wawelskim to jedno z najbardziej znaczących historycznie i kulturalnie miejsc w Polsce będącym przez wieki siedzibą królów polskich. Na Wawelu zmarła święta królowa Jadwiga patronka Polski gdzie obecnie znajduje się jej sarkofag. 

Osobliwość wawelskiego wzgórza to jaskinia w jego zachodnim zboczu (sprzed 12 mln lat), związana z legendą o smoku i założycielu Krakowa, księciu Kraku.
Według legendy żyjący w jaskini smok terroryzował mieszkańców grodu Kraka. Musieli oni dostarczać potworowi ofiary z bydła aby samemu nie zostać pożarci. Żadnemu z rycerzy nie udało się go pokonać – dokonał tego dopiero szewc Skuba. Wypchał barana siarką i postawił przed smoczą jamą. Głodny potwór pożarł baranka. Siarka sprawiła, że poczuł wielki ból i palenie w gardle. Aby ugasić pragnienie, pił wiślaną wodę – tak długo, aż pękł.

WYDARZENIA HISTORYCZNE

Unia Jagiellońska
Unia Jagiellońska. 

WTEDY BYLIŚMY POTĘGĄ. 

Jagiellonowie – gałąź dynastii Giedyminowiczów, wywodząca się od Władysława II Jagiełły, wielkiego księcia litewskiego i króla Polski. Jej przedstawiciele panowali w Polsce, na Litwie, w Czechach oraz na Węgrzech.

Unia Jagiellońska w okresie swojego szczytu decydowała o losach i przyszłości Europy. Nie bez przyczyny jest to obecnie jeden z najbardziej wymazywanych okresów naszej historii. 

Uniwersytet Jagielloński
Uniwersytet Jagielloński. 

 W 1535 roku Zygmunt I nadał szlachectwo profesorom Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Uniwersytet Jagielloński jest uniwersytetem badawczym w Krakowie. Założony został w 1364 r. przez Kazimierza Wielkiego i odnowiony w 1400 roku przez Władysława II Jagiełłę. Jest najstarszym uniwersytetem

w Polsce, drugim najstarszym uniwersytetem w Europie Środkowej i jednym z najstarszych zachowanych uniwersytetów na świecie.

„Nasz uniwersytet od XV wieku był uczelnią katolicką. Gdy w XV w. pojawił się husytyzm, przy wpisie do metryki trzeba było przysiąc wierność religii katolickiej. W okresie reformacji katolicki charakter został ugruntowany. Od 1578 roku domagano się przy wpisie do metryki złożenia katolickiego wyznania wiary. Uniwersytet oficjalnie pozostał katolicki (...)” - prof. Krzysztof Stopka

Jan Kochanowski (1530-1584 rok).

Katolik. Ojciec literatury polskiej. „Pouczał obywateli, iż brak zainteresowania sprawami kraju może doprowadzić do jego upadku.”

Jan Kochanowski wprowadził do literatury polskiej nowe gatunki liryczne: fraszki, pieśni, treny i dramat.  Odwołując się do 

kultury i literatury antycznej stworzył wraz z Mikołajem Rejem fundamenty polskiego języka literackiego. W swoich licznych utworach Kochanowski przedstawia się jako zwolennik patriotyzmu, harmonii i umiaru we wszystkich dziedzinach życia. Potępia upadek obyczajów, zachłanność i egoizm, niedbalstwo wobec interesów kraju. Wzywa do harmonii i jedności, które są podstawą ładu i szczęścia.

 

Śmierć jego 2-letniej córki doprowadziła do załamania się całego systemu filozoficznego poety. Popadł w rozpacz i pragnienie śmierci. Był na granicy odrzucenia Boga ale w pore się opamiętał. 

Jan Kochanowski
Husaria. Bitwa pod Kircholmem.

"Policzym ich jak ich pobijem"

Husaria to najskuteczniejsza jazda w dziejach świata powstała na naszej ziemi. Byli tak skuteczni i niepokonani że urośli do rangi legendy. Pokonywali kilkakrotnie (czasami kilkunastokrotnie) liczniejszego przeciwnika. Na polach bitew wzbudzali strach i podziw.

Jednym z najznamienitszych zwycięstw husarii była bitwa pod Kircholmem w której husarze za pomocą serii silnych uderzeń rozgromili przeciwnika i zakończyli bitwę w zaledwie 20 minut.

Husaria
Potęga Rzeczypospolitej u zenitu. 

Złota wolność. Elekcja R.P. 1573. 

W roku 1572 zmarł ostatni władca z dynastii Jagiellonów Zygmunt August. Rzeczpospolita stanęła przed koniecznością wyboru nowego monarchy. Niezbędne było ustalenie zasad według których miano wyłonić nowego króla.  

W styczniu 1573 r. sejm konwokacyjny w Warszawie ustanowił generalne zasady przyszłej wolnej elekcji. Przede wszystkim uchwalił, że odtąd na elekcji króla będzie obowiązywać zasada „viritim”, czyli uczestniczyć będzie mógł osobiście każdy szlachcic, a głosy będą liczone indywidualnie; że „interrexem” będzie prymas, czyli arcybiskup gnieźnieński, będzie on przewodniczył elekcji, mianował i koronował elekta.

Zasady przyjęte podczas pierwszej elekcji obowiązywały przez następne stulecia. Według nich wybierano kolejnych królów elekcyjnych, którzy zaprzysięgali „artykuły henrykowskie” (zbiór zasad ustrojowych demokracji szlacheckiej) i „pacta conventa” (indywidualne zobowiązania nowego monarchy).

Potęga Rzeczpospolitej u zenitu
Demokracja szlachecka.

Sejm polski za czasów Zygmunta III Wazy, rycina Giacomo Lauro, początek XVII w.; Biblioteka Narodowa

Rzymski republikanizm i demokracja ateńska tak głęboko wpisały się w polską tradycję kulturową, że obywatele siedemnastowiecznej Polski 

uważali ją za bezpośrednią spadkobierczynię republiki rzymskiej. Antyk posłużył do stworzenia jednego z największych narodowych mitów: przekonania o wyjątkowym, sarmackim pochodzeniu obywateli Rzeczypospolitej. Na tej podstawie wyrosła idea wolności, kamień węgielny ideologii sarmackiej. Cnoty obywatelskie, sprawiedliwość, zgoda, zaufanie, rozwaga i pożytek były częściami składowymi tradycji, na straży której stały długie pokolenia przodków. Ustrój Rzeczypospolitej był – zdaniem wielu – tak podobny do systemu ustrojowego państwa rzymskiego, że gdyby ktoś w XVII w. powiedział: Res publica Polonorum est res publica Romanorum (Rzeczpospolita polska to rzeczpospolita rzymska), nie znalazłby krytyków.

Demokracja szlachecka
Hołd ruski. 

Car Rosji Wasyl Szujski z braćmi składa hołd królowi Polski Zygmuntowi III Wazie (1611 rok). 

W 1609 roku Car Rosji Wasyl Szujski zawarł wymierzony przeciwko Rzeczpospolitej sojusz ze Szwecją. Ów pakt naruszał podpisany  w 1606 roku rozejm z państwem 

polsko-litewskim, stając się dla nas poważnym zagrożeniem. W odpowiedzi na to, Zygmunt III Waza skierował wojska na Smoleńsk rozpoczynając długotrwałe oblężenie miasta. Po pewnym czasie do oblegających dotarła informacja o koncentracji potężnej armii rosyjsko-szwedzkiej, dowodzonej przez Dymitra Szujskiego, która miała ruszyć w odsiecz Smoleńskowi. Chcąc uprzedzić atak, Stanisław Żółkiewski (hetman wielki Polski) wyruszył spod Smoleńska na czele wydzielonych wojsk, by spotkać się ze skoncentrowanymi siłami nieprzyjaciela. Według szacunków liczebność armii Zółkiewskiego mogła wynosić około 7000 tysięcy zbrojnych, z czego trzon stanowiła elitarna husaria. Rosjanie dysponowali siłami przynajmniej 20 000 własnych żołnierzy oraz 3-8 tysięcy najemników. Posiadali też 11 dział. Po całonocnym marszu, hetman Żółkiewski zaatakował z zaskoczenia obozujące pod Kłuszynem wojska rosyjskie. Starcie zakończyło się ucieczką Rosjan oraz zwycięstwem wojsk Rzeczpospolitej. Zwycięstwo pod Kłuszynem otworzyło polskim wojskom drogę na Kreml. Polskie chorągwie wkroczyły do Moskwy 8 października 1610 r. Hetman Żółkiewski aresztował cara Wasyla Szujskiego wraz z jego braćmi, Iwanem i Dymitrem.
29 października 1611 r. hetman Żółkiewski powrócił ze swoim wojskiem w uroczystym orszaku do Warszawy, przejeżdżając pod specjalnie wybudowanym z tej okazji łukiem triumfalnym, wioząc ze sobą Wasyla Szujskiego, carycę Katarzyna, dowódcę armii rosyjskiej Dymitra oraz następcę moskiewskiego tronu, księcia Iwana. Więźniowie zostali doprowadzeni na Zamek Królewski, gdzie w obecności polskiego króla na uroczystej sesji zebrał się wspólnie Sejm i Senat Rzeczypospolitej. Car Rosji schylił się przed polskim królem do samej ziemi i ucałował środek własnej dłoni, przyłożonej do podłogi, po czym przysiągł, że nigdy nie napadnie na Polskę. Następnie król Polski Zygmunt III Waza podał klęczącemu carowi rękę do pocałowania. Taką samą przysięgę złożyli Dymitr oraz Iwan, upadając na ziemię i bijąc czołem o podłogę.

Hołd ruski
Początek upadku Rzeczpospolitej. 

Potop szwedzki, potop ruski, wojny domowe, powstanie kozackie.

Po wkroczeniu polskich chorągwi do Moskwy i tym jak załoga polska rezydowała na Kremlu Rosjanie szukali możliwości rewizji upokarzającego rozejmu w Dywlinie (1619 rok) i odwetu na Polsce.

Próbowali m.in. zmontować antypolską koalicję ze Szwecją lub Turcją. W 1632 r. partia wojenna na dworze cara Michała I Romanowa doprowadziła do samodzielnego uderzenia na Rzeczpospolitą w okresie bezkrólewia po śmierci Zygmunta III Wazy.

10 stycznia 1654 r., Rosja wypowiedziała wojnę Rzeczpospolitej Obojga Narodów, rozpoczynając trwający z przerwami 13 lat, krwawy i niszczący konflikt polsko-rosyjski. Wojnę, która splatała się z powstaniem kozackim Bohdana Chmielnickiego, potopem szwedzkim, wojną domową i wojną polsko-kozacko-tatarską, a która rozpoczęła wyraźnie już widoczny proces upadku Rzeczpospolitej. Do tego nowy król, Jan II Kazimierz, od początku swego panowania znalazł się w głębokim konflikcie ze szlachtą i magnatami, co prowadziło do pogłębiającego się kryzysu w polityce wewnętrznej Rzeczpospolitej. W efekcie nawet wspaniałe zwycięstwo wojsk polskich nad Kozakami i Tatarami pod Beresteczkiem w 1651 r. nie mogło zostać wykorzystane przez stronę polską.

Wyniszczona i ogarnięta chaosem Rzeczpospolita, pomimo wcześniejszych sukcesów nie była w stanie kontynuować wojny z Rosją. 30 stycznia 1667 r. zawarty został traktat rozejmowy w Andruszowie na trzynaście i pół roku.

Początek upadku Rzeczpospolitej
DOŁĄCZ DO NASZEJ LISTY POWIADOMIEŃ

© 2019 by Paweł Romanowski. Proudly created with Wix.com